Zamek na wodzie w Wojnowicach – historia, zwiedzanie, atrakcje

Zamek na Wodzie w Wojnowicach można zwiedzać od marca do końca października, a na indywidualne spacery z przewodnikiem najlepiej wybrać się w sobotę lub niedzielę. Wstęp do przepięknego parku otaczającego rezydencję jest bezpłatny przez cały tydzień. Poznaj historię, architekturę i praktyczne wskazówki dotyczące wizyty w tym unikatowym zabytku.

Skąd wziął się zamek na wodzie?

Pomysł wzniesienia warowni na palach dębowych, wypełnionych głazami i gliną, narodził się w XIV wieku. Choć często wskazuje się Johann Skoppa jako inicjatora budowy, to pierwsze wzmianki o ufortyfikowanej siedzibie w granicach wsi Wonowicz sięgają czasów braci Tyla i Bertholda von Zindal. Ówczesna konstrukcja miała prawdopodobnie formę prostej, dwupiętrowej wieży mieszkalnej, charakterystycznej dla śląskiego budownictwa obronnego tamtego okresu.

Kluczowy zwrot nastąpił na początku XV wieku, gdy dobra trafiły w ręce rodziny von Krickow. Decyzja o posadowieniu murów bezpośrednio w zwierciadle wody uczyniła z obiektu ewenement na skalę całego regionu. Bezpieczeństwa strzegła wówczas fosa oraz drewniany most zwodzony, odcinający dostęp do ceglanych murów obronnych.

Jak zmieniała się architektura rezydencji przez wieki?

Przełomowy moment w dziejach budowli nastąpił po 1515 roku, kiedy Nikolaus von Schebitz postanowił rozebrać część gotyckiej warowni i wznieść reprezentacyjną siedzibę. Prace kontynuowane z przerwami aż do lat 60. XVI wieku przez rodzinę Bonerów nadały rezydencji regularny, czteroskrzydłowy kształt o wymiarach podstawy 24 na 22 metry. Wtedy też powstał niewielki wewnętrzny dziedziniec otoczony arkadami oraz umieszczono w nim ozdobną studnię z czworoboczną cembrowiną.

Renesansowe detale i symbolika

W drugiej połowie XVI stulecia do północnego skrzydła dobudowano wysuniętą ryzalitowo, smukłą wieżyczkę. Obok niej, w elewacji frontowej, osadzono misternie wykonany z piaskowca portal. Zdobi go inskrypcja „IACOB BONER BAVET MICH” (Zbudował mnie Jakub Boner) oraz sentencja „INICIVM SAPIENCIE TIMOR DOMINI” (Początkiem mądrości jest bojaźń Pana), odnosząca się do Andreasa von Hertwiga. Na szczególną uwagę zasługują również zdobiące wejście kartusze herbowe właścicieli.

Kolejne epoki nie zatarły renesansowego charakteru budowli. W skrzydle wschodnim do dziś podziwiać można trakt loggii pełniący niegdyś rolę paradnego korytarza. Zachowały się też fragmenty późnośredniowiecznych wykuszy latrynowych oraz odsłonięte podczas remontu freski z motywami roślinnymi, zdobiące drewniane stropy.

Kto władał zamkiem przed wojną?

Po śmierci Lukrecji Boner w 1576 roku majątek wrócił na krótko do rodu von Schebitz, by już w 1590 roku przejść w ręce synów Jakuba Bonera. Późniejsza historia to pasmo częstych zmian dziedziców: od Ernsta von Schweidigera, przez Carla von Boberg und Gittmannsdorf, aż po przedstawicieli rodu von Sauerma, którzy władali nim podczas wojny trzydziestoletniej nałożonych szwedzkich kontrybucji. W 1758 roku Wojnowice stały się własnością rodziny hrabiowskiej von Maltzahn, panującej tu aż do lat 20. XIX wieku.

W 1649 roku dobra wojnowickie nabyto za pokaźną kwotę 12 000 talarów, po czym szybko odsprzedano je Ferdinandowi von Mudrach.

W XIX stuleciu rezydencja przeszła transformację pod zarządem dr Klemma, który zastąpił wysłużony drewniany most solidną, ceglaną konstrukcją opartą na trzech łukowych arkadach. Ostatnimi przedwojennymi dziedzicami byli potomkowie Flory Margarity von Kramsta, noszący nazwisko von Livonius. Pomimo upływu lat forma architektoniczna nie ulegała istotnym przekształceniom, aż do nadejścia frontu w 1945 roku, który przyniósł zniszczenia i szabrownictwo wnętrz.

Zwiedzanie i atrakcje w sezonie 2026

Obecnie właścicielem obiektu jest Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, które udostępnia go turystom. Sezon zwiedzania trwa od marca do końca października. Godzinny spacer z przewodnikiem to okazja, by wejść na dziedziniec, zobaczyć komnaty skrzydła wschodniego i wysłuchać opowieści o ponad pięciusetletniej historii miejsca. W 2026 roku nie obowiązuje stały harmonogram dla osób indywidualnych w każdy weekend, dlatego zaleca się śledzenie aktualnych terminów na stronie obiektu.

Dla grup zorganizowanych liczących minimum 8 osób dorosłych istnieje możliwość umówienia wizyty w innym terminie. Oto orientacyjne dane dotyczące najbliższej zaplanowanej dostępności zamku:

Co warto wiedzieć przed wizytą?

Zwiedzanie nie ma charakteru typowo muzealnego – w części pomieszczeń funkcjonuje hotel i kameralna restauracja. Dzięki temu podczas przerwy można skosztować lokalnych dań w historycznych wnętrzach lub nabyć okolicznościowe pocztówki, magnesy i publikacje wydawnicze fundacji.

Darmowy spacer wokół fosy

Teren przyzamkowego parku jest otwarty codziennie od godziny 7:00 do 20:00, a wstęp na jego obszar nie wymaga biletu. Spacerując alejkami w cieniu starych drzew, można przyjrzeć się bryle zamku od strony zachodniej i podziwiać pozostałości drugiej, zewnętrznej fosy widocznej na odcinku północnym. To również doskonała lekcja przyrody – w kanałach wodnych żyją bobry, a przy brzegu można wypatrzeć żaby.

Planując wyprawę z Wrocławia, należy kierować się drogą krajową numer 94 w stronę Środy Śląskiej. Po przejechaniu około 20 kilometrów, w miejscowości Krępice trzeba skręcić na północ, by lokalną drogą dotrzeć do Wojnowic. Tuż przy zamku znajduje się bezpłatny parking dla kilkunastu aut. W pogodne weekendy bywa on zatłoczony, jednak dodatkowe miejsca postojowe udostępniono wzdłuż drogi niedaleko bramy wejściowej.

Po remoncie trwającym w latach 1961–1984 zrujnowana rezydencja odzyskała dawny blask, a od 2014 roku decyzją Ministra Skarbu stała się siedzibą fundacji.